11 maja 2021

Klaps – to boli!

Udostępnij post:

Share on facebook
Share on email
Share on linkedin

Czy wiedzieliście, że klapsy to legalna i społecznie akceptowalna kara cielesna w ponad 130 krajach świata (według danych Global Initiative to End Corporal Punishment of Children)? Czy to nie przerażające, że stosowanie ich wobec dzieci jest wciąż aż tak powszechne? Co musi się stać, żeby klapsy przestały istnieć? A co, jeśli okazałoby się, że przez klapsy w mózgu dziecka zachodzą takie same zmiany, jak przy stosowaniu ciężkich form przemocy? Czy to byłaby skuteczna metoda przekonania tych, którzy wciąż je stosują i uważają, że „to przecież nic takiego”?

Klaps to strategia na „tu i teraz”

Klaps zatrzymuje zachowanie tu i teraz. Daje złudne poczucie skuteczności, przez to, że dziecko pod jego wpływem odpuszcza i przestaje robić to za, co klapsa dostało. W dłuższej perspektywie klapsy, nie zmienią jednak zachowania dziecka. Mimo że kary cielesne nie dotkną każdego dziecka w ten sam sposób, mogą negatywnie wpłynąć na dziecięcy rozwój: psychikę i zachowanie oraz utrwalać agresywne wzorce radzenia sobie ze złością i emocjami. Jak pokazują najnowsze badania, przeprowadzone pod kierownictwem uczonych z Harvard University i opublikowane w czasopiśmie Child Development, odpowiedź systemu nerwowego dzieci, które dostawały klapsy jest podobna do tej, jaką prezentują dzieci będące ofiarami cięższych form przemocy. We wspomnianym badaniu, po raz pierwszy tematyka klapsów i kar cielesnych zbadana została na poziomie neurobiologicznym w kontekście rozwijającego się mózgu dziecka. Zaprezentowane wyniki są dowodem na to, że klaps to nie „tylko” metoda wychowawcza czy sposób na dyscyplinowanie dziecka. Stosowanie tej formy karania dzieci może nieść za sobą poważne skutki dla rozwoju i zdrowia psychicznego, powodując stany lękowe, depresję, problemy wychowawcze czy też prowadzić do uzależnień.

Klaps to zagrożenie dla rozwoju dziecka

Harwardzkie badanie pokazało, że dzieci, które dostawały klapsy miały silniejsze reakcje nerwowe w licznych obszarach kory przedczołowej w mózgu. Dotyczy to również tzw. sieci istotności, która jest kluczowa dla wielu funkcji poznawczych i odpowiada m.in. za procesy decyzyjne, ocenę sytuacji i motywację. Klapsy, podobnie, jak inne formy kar cielesnych, sprawiają, że dziecko doświadcza stanu zagrożenia, co może powodować strach, ból i lęk przed skrzywdzeniem. To z kolei wpływa na procesy neurorozwojowe w sposób podobny, jak bardziej brutalne formy przemocy. Mózg „uczy się” wyłapywać sygnały zagrożenia. Przez to, że jest narażony na trudne doświadczenia, „programuje się” tak, aby móc szybko je rozpoznać. Ma to wpływ na rozwój emocjonalny i społeczny dziecka. Może skutkować również problemami poznawczymi i mieć odzwierciedlenie w zachowaniach bitego dziecka.

Klaps to bezsilność rodzica

Mimo że nie każdy klaps musi być dla dziecka traumą, to warto jednoznacznie podkreślić, że każdy klaps jest zły. Każdy klaps mógłby być zastąpiony inną formą reakcji rodzica. Nasze zmęczenie, stres czy nadmiar obowiązków czasami sprawiają, że nie umiemy zapanować nad swoimi emocjami. Czasem wystarczy mała, malutka, drobna sprawa, żeby nastąpił w nas wielki, ogromny wybuch. Stosowanie przemocy wobec dzieci – zarówno tej fizycznej, jak klapsy, szarpanie czy popychanie, ale też werbalnej, czyli krzyku, wyzwisk, wyśmiewania, wynika z bezsilności rodzica. To nie dziecko winne jest zachowaniu rodzica. To my jako dorośli, jesteśmy odpowiedzialni za swoje zachowanie. I to my, w przypadku, kiedy nie uda nam się opanować, musimy wziąć to na „klatę” i się z tym zmierzyć. Warto pracować nad swoją złością, bo to za jej sprawą często jesteśmy wyprowadzani z równowagi. Warto zaopiekować się sobą i poprosić o pomoc, aby dać ujście gromadzącym się w nas emocjom. Dobrym pomysłem wydaje się być również znalezienie i przećwiczenie sposobów, które pozwolą nam uspokoić się zanim nadejdzie najgorszy wybuch. Złość trwa 90 sekund. Tylko i aż tyle potrzebujemy, żeby nie wezbrała na sile i zaczęła opadać.

Klaps to upokorzenie dziecka

Dziecko nie tylko obserwuje to, jak rodzice radzą sobie ze swoimi emocjami i próbuje wdrożyć podobne mechanizmy do swojego życia, ale również to do rodziców zwraca się po pomoc, kiedy jest mu źle i potrzebuje wsparcia. Rodzic jest, a przynajmniej powinien być, dla dziecka bezpieczną przystanią. Kiedy dziecko targane jest przez swoje emocje, nie posiadając jeszcze wszystkich mechanizmów radzenia sobie z nimi, to w rodzicu szuka ukojenia. A co, jeśli od osoby, której najbardziej ufa dostaje klapsa? Stosując przemoc rodzic daje dziecku fałszywy komunikat i zaburza w nim poczucie bycia kochanym. Taki dysonans może powodować zaniżone poczucie własnej wartości, brak wiary w siebie, nieufność i nerwowość, a to z kolei może skutkować stanami lękowymi i depresją. Poprzez klapsy rodzic demonstruje swoją siłę, „przewagę” nad dzieckiem i daje komunikat: „masz się bać”. Dzieci często biorą na siebie odpowiedzialność za zachowanie rodziców. Wierzą, że gdyby zachowały się inaczej, rodzic nie musiałby się posuwać do przemocy. Warto pamiętać, że dzieci mają zawsze dobre intencje i działają w swoim najlepszym interesie. Nie zawsze mają do tego odpowiednie narzędzia i strategie, jednak robią co mogą, aby zatroszczyć się o to, co dla nich w danym momencie jest ważne.

Pętla przemocy

Dzieci jako najbardziej bezbronna część naszego społeczeństwa zasługują na szczególną ochronę przed przemocą. W Polsce stosowanie jej wobec dzieci, a za taką uznano klapsy, jest od 2010 roku prawnie zakazane. Badania CBOS z 2019 roku pokazują, że w ciągu ostatnich kilku lat wzmocniła się w Polsce dezaprobata dla stosowania kar fizycznych wobec dzieci. Maleje społeczne przyzwolenie na ich bicie – zarówno „cięższe” formy przemocy jak i klapsy. Niestety nadal klapsy funkcjonują jako dopuszczalny dla wielu osób sposób karcenia dzieci. Bardzo często rodzice, którzy dają dzieciom klapsy, nie zdają sobie sprawy, że stosują przemoc fizyczną. Tak, jak nie wolno bić innych dorosłych, z którymi np. się nie zgadzamy albo mamy „trudne” relacje, podobnie dzieci nie powinny być bite czy karcone klapsami. To są swego rodzaju uniwersalne zasady i dotyczą wszystkich ludzi – małych i dużych. Dzieci doświadczając przemocy, traktują bicie jako naturalny odruch wyładowania emocji, przenosząc swoją agresję na inne osoby, tworząc swego rodzaju spiralę przemocy. Mogłoby się wydawać, że klapsy „są z nami” od zawsze. Dlatego kluczowa wydaje się być edukacja społeczeństwa i przedstawienie braku akceptacji dla jakichkolwiek form przemocy. Każdy z nas swoim zachowaniem może wpłynąć na zatrzymanie pętli przemocy. Jeśli wybierzemy inną drogę, to możemy mieć nadzieję, że i nią pójdzie nasze dziecko. Czy nie byłoby wspaniale, gdyby dzieci w ogóle nie wiedziały czym są klapsy?

Autor: Marta Stępniewska 

Bibliografia:

  1. Aggarwal-Schifellite Manisha, The Harvard Gazette, How spanking may affect brain development in children, https://news.harvard.edu/gazette/story/2021/04/spanking-children-may-impair-their-brain-development/?fbclid=IwAR0XBNVx-A-kZoPpxqXcPwL68bosGIxar1aunX1CPgqNwer_Fq3bq70CiEY
  2. Cuartas Jorge, Weissman David G., Sheridan Margaret A., Lengua Liliana, McLaughlin Katie A., Child Development, Corporal Punishment and Elevated Neural Response to Threat in Children, https://srcd.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cdev.13565
  3. Centrum Badania Opinii Publicznej, Komunikat z Badań, Przemoc domowa wobec dzieci,
  4. https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_049_19.PDF
  5. Kuszyk Weronika, Natuli Dzieci są Ważne, “Jeden klaps jeszcze nikomu nie zaszkodził”. Czy klaps to przemoc?, https://dziecisawazne.pl/czy-klaps-to-przemoc/
  6. Pluta Ewa, Strefa Psyche Uniwersytetu SWPS, Klaps to nie bicie? Dowiedz się, co klaps robi z psychiką dziecka, https://www.swps.pl/strefa-psyche/blog/relacje/20855-klaps-to-nie-bicie-dowiedz-sie-co-klaps-robi-z-psychika-dziecka?dt=1619261693879

Blog

Zobacz inne wpisy

Jak zachęcić dziecko do czytania książek?

Nie każdy dorosły lubi czytać książki, a właściwie nie będzie nadużyciem stwierdzenie, że bardzo niewielu dorosłych czyta książki. Statystyki są oczywiste i zasmucające. Trudno więc

Kontakt

Skontaktuj się z naszym Biurem Obsługi Klienta:

Infolinia czynna od poniedziałku do piątku 9:00 – 15:00

Nasza witryna stosuje pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Dalsze korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies.